Cảm nhận bài tùy bút Ai đã đặt tên cho dòng sông

2

Cảm nhận bài tùy bút Ai đã đặt tên cho dòng sông

Bài làm

Hoàng Phủ Ngọc Tường là một trong những cây bút kí tiêu biểu của văn học Việt Nam hiện đại. Với thể loại kí, ông thể hiện trên từng trang văn vốn kiến thức uyên bác và cách viết tài hoa của mình. “Ai đã đặt tên cho dòng sông” là tác phẩm tiêu biểu cho phong cách kí của Hoàng Phủ Ngọc Tường”. Tác phẩm ca ngợi vẻ đẹp của sông Hương, của con người xứ Huế với trang văn “vừa giàu trí tưởng tượng vừa giàu chất thơ”

Nhận xét về người tác giả nặng lòng với đất cố đô, Tô Hoài cho rằng “Hoàng Phủ Ngọc Tường đã chằng cả tâm hồn mình vào đất trời và sương khói xứ Huế”. Thêm vào đó, Ngô Minh cũng cho rằng: “Hoàng Phủ Ngọc Tường là người viết kí hay nhất trong văn học Việt Nam mấy chục năm trở lại đây”. Và bài kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông” là một minh chứng sáng chói cho những nhận xét về tài năng và phong cách ấy của Hoàng Phủ Ngọc Tường. Tác phẩm được viết vào năm 1981, khi đất nước đã đi qua khói lửa chiến tranh được năm năm, khi dư âm khói lửa chiến tranh vẫn còn đậm, văn học vẫn còn viết chủ đề ngợi ca cách mạng. Nhưng với Hoàng Phủ Ngọc Tường, lòng yêu nước và tinh thần dân tộc lại gắn với những giá trị văn hóa cổ truyền mà ông đã cố công tìm tòi tích lũy và cố gắng truyền đạt bằng ngòi bút tài hoa say đắm. Hình tượng sông Hương trong bài kí hiện ra với những vẻ đẹp thật đa dạng, làm mê mẩn bất cứ độc giả ham văn chương nào.

Nhũng đoạn đầu của bài kí, Hoàng Phủ Ngọc Tường miêu tả con sông Hương trong thủy trình của nó. Câu văn mở đầu đoạn trích chính là lời giới thiệu của tác giả về sông Hương: “Trong những dòng sông đẹp ở các nước mà tôi thường nghe nói đến, dường như chỉ sông Hương là thuộc về một thành phố duy nhất”. Chỉ một câu văn ngắn mà tác giả đã nêu được cả vị trí và vị thế của dòng sông. Sông Hương không chịu nước chia lòng với ai ngoài thành phố Huế, sự thủy chung ấy, ngoài Hương giang ra còn có con sông nào khác. Với đặc điểm địa lý, sông Hương có vùng thượng nguồn gắn với vẻ đẹp hùng vĩ tráng lệ. Đó là “bản trường ca của rừng già , rầm rộ dưới bóng cây đại ngàn, mãnh liệt qua những ghềnh thác cuộn xoáy”. Tuy nhiên, ngay ở vùng thượng nguồn, sông Hương cũng mang một sắc đẹp dịu dàng, thơ mộng “trở nên dịu dàng và say đắm giữa những dặm dài hoa đỗ quyên rừng”. Sông Hương được ví như “người con gái di gan phóng khoáng và man dại”. Hai phép so sánh độc đáo ấy cho thấy vẻ đẹp của sông Hương vừa hùng vĩ tráng lệ lại vừa man dại trữ tình, làm say đắm bất kì người khách nào lai vãng dòng sông này. Khi ra khỏi vùng núi Trường Sơn, Hương giang nhanh chóng mang một sắc đẹp dịu dàng và trí tuệ, “trở thành người mẹ phù xa của một vùng văn hóa xứ sở”. Vậy là con sông xứ Huế vùng thượng nguồn mang vẻ đẹp rất độc đáo, vừa giàu sức sống lại vừa phóng khoáng và đó cũng chính là hành trình sông Hương tìm đến với Huế.

Khi chảy về vùng đồng bằng, sông Hương được ví như “người gái đẹp nằm ngủ mơ màng giữa cánh đồng Châu Hóa đầy hoa dại”. Hình ảnh so sánh đầy gợi cảm như trong cổ tích, sông Hương giống như nàng công chúa ngủ trong rừng đợi hoàng tử đến đánh thức. Phải chăng đây là cái duyên của sông Hương với Huế- duyên lứa đôi. Dòng chảy của con sông cũng thật đa dạng “chuyển dòng liên tục”, “vòng giữa những khúc quanh”, “uốn mình theo những đường cong” vừa mềm mại, uốn lượn tạo nên một nét mềm mại, duyên dáng trữ tình của vùng đất cố đô. Bằng hình thức kể, tả kết hợp nhuần nhuyễn với hàng loạt động từ, tác giả sông Hương qua nhiều địa danh, liên tục đổi dòng từ Nam Bắc sang Tây Bắc rồi Đông Bắc để cuối cùng gặp được Huế, hành trình ấy, hành trình để sông Hương đến với Huế thật gian truân vất vả biết mấy. Vẫn là dòng chảy về vùng đồng bằng, Hương giang mang một sắc nước “xanh thẳm”, màu xanh có độ trong của ngọc bích, cũng là màu xanh gợi độ sâu và chiều sâu. Màu nước thì lung linh biến ảo “sớm xanh, trưa vàng, chiều tím”. Sắc xanh phản chiếu trời xanh, sắc trời lồng sắc nước, màu xanh yên bình, hiền dịu. Sắc vàng của nắng miền Trung tựa mật ong mới rót. Sắc tím hiển hiện khi con sông đắm mình trong ánh hoàng hôn mơ màng của vùng Kim Long Vĩ Dạ. Sông Hương chảy đi giữa những rừng thoong u tịch và ở đó dòng sông mang vẻ đẹp trầm mặc “như triết lí, như cổ thi”. Đó là cái đẹp sâu thẳm, cái đẹp của giá trị tinh thần, đầy chất thơ, cổ kính và sang trọng, vừa gợi dòng chảy miên man của sông Hương ở ngoại vi thành phố Huế, vừa gợi lên sâu thẳm cảnh sắc con người nơi đây.

Dường như chỉ khi tìm đến với Huế thì sông Hương mới bộc lộ hết những vẻ đẹp vốn có của mình vì khi gặp được Huế, Hương giang đã khoác lên mình một nét tâm trạng hoàn toàn khác: “Sông Hương vui tưoi hẳn lên giữa những biền bãi xanh biếc của vùng ngoại ô Kim Long” và “nơi cuối đường, nó đã nhìn thấy chiếc cầu trắng của thành phố in ngần lên nền trời, nhỏ nhắn như vầng trăng non”. Có lẽ khi chảy về Huế, sông Hương đã tìm thấy người tình hằng mong đợi nên gương mặt của nó mới khởi sắc và trở nên rạng rỡ đến thế. Bằng những hình ảnh so sánh độc đáo, ta như cảm nhận được có một chút gì đó bồi hồi náo nức của người con gái đang đến với điểm hẹn tình yêu. Khi đã giáp mặt với thành phố “sông Hương uốn một cánh cung rất nhẹ… như một tiếng vâng không nói ra của tình yêu”. Cách nói tình tứ ấy đã thể hiện được vẻ đẹp duyên dáng, dịu dàng pha thêm chút e thẹn ngượng ngùng của con sông vùng đất cố đô. Mối tình bền chặt giữa sông Hương và xứ Huế từ lâu đã được ca nhiều trong câu ca dao:

“Nếu như không có dòng Hương

Bài ca xứ Huế nửa đường đánh rơi”

Hình ảnh dòng Hương chảy qua thành phố Huế còn được so sánh với những dòng sông nổi tiếng trên thế giới như sông Đa nuyp của Budapet, sông Xen của Pari nhưng sông Hương của Huế lại mang những nét đặc trưng riêng. Nước sông Hương tỏa đi khắp phố thị để Huế giữ nguyên dạng là một đô thị cổ. Khi chảy qua Huế, lưu tốc dòng sông đã giảm hẳn, dòng nước trôi đi rất chậm, “cơ hồ chỉ còn là một mặt hồ yên tĩnh”. Có lẽ vì yêu Huế, nhớ Huế nên dòng Hương mới trôi thực chậm như thế để dành thời gian nhiều thời gian bên Huế thương. Cái điệu chảy ấy được tác giả ví như “điệu slow tình cảm dành riêng cho Huế”.. Đó là cốt cách, là điệu hồn của Huế như nhà thơ Thu Bồn đã cảm nhận:

“Con sông dùng dằng con sông không chảy

Sông chảy vào lòng nên Huế rất sâu”

Đến khi phải xa thành phố, sông Hương dường như cũng có tình cảm như con người. Nó giống như một người tình quyến luyến, bịn rịn, dùng dằng quá lâu trước lúc chia tay nên giây phút phải cách biệt thì lại như hớt hải, nhớ nhớ quên quên vì vẫn còn một điều gì đấy muốn trao gửi với tình nhân thành Huế: “như sực nhớ một điều gì chưa kịp nói, nó đột ngột đổi dòng, rẽ ngoặt sang hướng đông tây để gặp lại thành phố lần cuối ở góc thị trấn Bao Vinh xưa cổ”.

Vẻ đẹp của dòng Hương không chỉ được miêu tả trong thủy trình mà còn từ điểm nhìn của các loại hình nghệ thuật khác nhau. Từ góc độ lịch sử, dòng Hương từng là dòng sông bảo vệ biên thùy thời Đại Việt, từng soi bóng kinh thành Phú Xuân của Nguyễn Huệ, từng chứng kiến những cuộc khởi nghĩa của phong trào Cần Vương, Cách mạng tháng 8, rồi cuộc tiến công năm Mậu Thân 1968 và ngày đất nước toàn thắng 30/4/1975…

Từ góc độ văn hóa, sông Hương được gắn với âm nhạc trữ tình cổ điển Huế và dòng thơ ca trữ tình của các nhà văn hóa, nhà thơ lớn nhiều thời đại . Nó có thể gợi ra hình ảnh “một người tài nữ đánh đàn lúc đêm khuya”, có thể liên tưởng đến Nguyễn Du và Truyện kiều với cảnh Nguyễn Du từng lênh đênh trên dòng sông này và đã diễn tả điệu “Tứ đại cảnh” của nhã nhạc Huế qua tiếng đàn của nàng Kiều… Sông Hương dường như cũng được tái sinh trong vẻ đẹp hùng tráng “kiếm dựng trời xanh” cùa thơ Cao Bá Quát trong “dòng sông trắng/ lá cấy xanh” của thơ Tản Đà, hay trong nỗi quan hoài vạn cổ của thơ Bà Huyện Thanh Quan. Và cũng có thể còn có trong sức mạnh phục sinh tâm hồn con người của thơ Tố Hữu..

“Ai đã đặt tên cho dòng sông” là tác phẩm văn xuôi xúc tích và đầy chất thơ về sông Hương. Với xúc cảm sâu lắng được tổng kết từ một vốn hiểu biết phong phú về văn hóa, lịch sử, địa lý, văn chương và một văn phong tao nhã, nhà văn đã tái hiện thành công vẻ đẹp của sông Hương- công trình nghệ thuật thiên tạo mà hóa công đã ưu ái ban tặng cho con người và xứ Huế mộng mơ.

BÌNH LUẬN

Vui lòng nhập bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên của bạn ở đây