Cảm nhận vẻ đẹp của sông Hương trong Ai đã đặt tên cho dòng sông

3

Cảm nhận vẻ đẹp của sông Hương trong Ai đã đặt tên cho dòng sông

Bài làm

Dòng Hương Giang êm đềm miền Huế cố đô đã bao lần thổi niềm cảm hứng cho các nghệ sĩ say mê sáng tạo nghệ thuật. Đắm say trước vẻ đẹp sông Hương, nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo từng viết: “Sông Hương hóa rượu ta đến uống/ Ta tỉnh, đền đài ngả nghiêng say”. Còn như Tố Hữu trong “Tiếng hát sông Hương” lại viết: “Trên dòng Hương Giang/ Em buông mái chèo/ Trời trong veo/ Nước trong veo/ Trăng lên trăng đứng trăng tàn/ Đời em ôm chiếc thuyền nan xuôi dòng”. Hoàng Phủ Ngọc Tường cũng viết về sông Hương, nhưng hình ảnh dòng sông trong “Ai đã đặt tên cho dòng sông” lại hiện lên với nhiều dáng vẻ, sắc thái rất riêng, làm quyến luyến, mê say biết bao trái tim người đọc.

Sinh ra và lớn lên tại Huế, sau cũng sinh sống và làm việc tại Huế, nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường gần như dành trọn đời mình bên mảnh đất cố đô cổ kính, mộng mơ này. Tô Hoài từng nhận xét: “Hoàng Phủ Ngọc Tường đã chằng cả tâm hồn mình, gương mặt, cuộc đời cùng với đất nước và xương máu xứ Huế”. Có lẽ bởi vậy mà nhà văn gần như là cây bút viết nhiều nhất và hay nhất về Huế, về sông Hương cho đến tận bây giờ. Sông Hương là mạch sống, mạch tâm hồn Huế, và dường như cũng là mạch cảm hứng nghệ thuật “nuôi mạch máu văn chương” trong con người Hoàng Phủ Ngọc Tường, “giúp cho mạch máu ấy lan tỏa và sống mãi cho đến ngày hôm nay”. Người nghệ sĩ ấy, với tâm hồn tinh tế, nhạy cảm, với lối viết văn hướng nội giàu chất trí tuệ và suy tư đa chiều, đã phác họa nên hình ảnh một dòng sông Hương làm người ta yêu mến, nhớ thương khôn nguôi. Ông viết “Ai đã đặt tên cho dòng sông” năm 1981, thời điểm ngay sau chiến thắng mùa xuân năm 1975, khi dư vang chiến thắng vẫn còn trong cuộc sống, cảm hứng sử thi ca ngợi chủ nghĩa anh hùng cách mạng vẫn được văn chương chú ý. Tuy vậy, với Hoàng Phủ Ngọc Tường, yêu nước, yêu dân tộc là tâm huyết tìm kiếm và lưu giữ những giá trị văn hóa, lịch sử quý báu của quê hương đất nước và gửi nó vào văn chương. Hình ảnh dòng sông Hương trong bài kí đã thể hiện rất rõ điều đó.

Vẻ đẹp dòng sông Hương trước hết được nhà văn phác họa dưới góc nhìn địa lý. Ở khúc thượng nguồn, sông Hương như một bản trường ca của rừng già với hai giai điệu: hùng tráng và trữ tình. Dòng sông Hương khi “rầm rộ giữa những bóng cây đại ngàn, mãnh liệt qua những ghềnh thác, cuộn xoáy như cơn lốc vào những đáy vực bí ẩn”. “Rầm rộ”, “mãnh liệt”, “cuộn xoáy”…một loạt các tính từ đi kèm với động từ mạnh kết hợp cùng phép đảo ngữ đã khơi dậy nên một dư vang mãnh liệt, mạnh mẽ của bản trường ca nơi thiên nhiên hùng vĩ ấy. Nhưng cũng có lúc, dòng sông Hương lại như một khúc tình ca say đắm, êm đềm. Đó là dòng sông với vẻ “dịu dàng”. Đó là dòng sông “say đắm giữa những dặm dài chói lọi màu đỏ của hoa đỗ quyên rừng”. Tiếp đó, Hoàng Phủ Ngọc Tường còn phác ra hình ảnh dòng sông Hương như một cô gái Di – gan phóng khoáng và đầy man dại. Đó là một liên tưởng vô cùng thú vị và đặc sắc bởi lẽ khi đã phát hiện ra chất Di – gan của dòng sông nghĩa là nhà văn đã khám phá ra chất hoang dại của dòng sông chảy ở phía thượng nguồn. Dòng sông ấy, có lúc lại mang vẻ đẹp của “một người mẹ phù sa của một vùng văn hóa xứ sở”. Dịu dàng và trí tuệ, đó là vẻ đẹp của một đấng sinh thành đã ấp ủ bồi đắp nên tâm hồn, bản sắc văn hóa miền cố đô.

Khi chảy đến ngoại vi thành phố Huế, sông Hương lại mang một vẻ đẹp mới, một vẻ đẹp rất riêng, nhất là dưới đôi mắt tinh tế và ngòi bút tài hoa của Hoàng Phủ Ngọc Tường. Sông Hương lúc này như “một người con gái đẹp nằm ngủ mơ màng giữa cánh đồng Châu Hóa đầy hoa dại”. Vẻ đẹp của dòng sông ở đây khác hẳn với khúc thượng nguồn từ vóc dáng đến nhan sắc, hay tính cách, tâm hồn. Con sông như biết tự trang điểm, tự làm mới mình để trở nên đẹp hơn trước khi đến với người tình mà nó mong đợi. Và dòng sông ấy cũng biết tự thay đổi mình để trở nên sâu lắng, phù hợp hơn với cái linh thiêng của miền cố đô cổ kính. Trong lòng thành phố Huế, điệu chảy của con sông dưới ngòi bút Hoàng Phủ Ngọc Tưởng khiến ta ngỡ là “ điệu slow tình cảm dành riêng cho Huế…”. Nhà văn đặt sông Hương trong mối tương quan với các dòng sông khác trên thế giới để từ đó khẳng định sông Hương là biểu tượng, là linh hồn của thành phố này. Khi đặt nó trong sự đối sánh với sông Nê – va, nhà văn như làm nổi bật điệu chảy lặng lờ của nó. Với cái nhìn đậm chất thơ, tác giả đã cảm nhận sự vấn vương của dòng sông như sự vấn vương, quyến luyến người tình của nó. Nhà văn đã thổi hồn vào dòng nước ấy để biến điệu slow của sông Hương thành điệu tâm hồn Huế.

Đâu chỉ địa lý, dưới góc nhìn lịch sử, vẻ đẹp của sông Hương cũng khiến con người ta đắm say, thương mến. Ở thời cổ đại, nó là “dòng sông biên thùy xa xôi của tổ quốc”, ở trung đại, nó là “dòng sông viễn châu đã chiến đấu oanh liệt”, là “dòng sông kinh kỳ soi bóng thời đại anh hùng Nguyễn Huệ. Còn trong thời kháng chiến chống Pháp, chống Mĩ, dòng sông là “chứng nhân lịch sử của những mất mát đau thương của người dân đất Việt”. Và đến thời hòa bình, con sông lại trở về làm “người con gái đẹp dịu dàng của xứ sở”. Hoàng Phủ Ngọc Tường lại nhìn thấy ở dòng sông một vẻ đẹp khác, đó là vẻ đẹp vừa sử thi vừa rất đỗi trữ tình của một dòng sông của “sử thi viết giữa màu cỏ lá xanh biếc”. Nếu ở góc nhìn địa lý, sông Hương là biểu tượng của tâm hồn Huế, thì dưới góc nhìn lịch sử, sông Hương đã tự biến mình trở thành biểu tượng thiêng liêng của tâm hồn Việt, vừa mạnh mẽ vừa dịu dàng, vừa sử thi vừa lãng mạn.

Vẻ đẹp dòng sông Hương càng trở nên đa dạng, ấn tượng hơn khi ta tiếp cận dưới góc nhìn văn hóa. Trong âm nhạc, dòng sông Hương vừa sinh thành, vừa nuôi dưỡng và lưu giữ nét văn hóa quý báu đặc trưng của Huế. Trong thi ca, sông Hương mang vẻ đẹp đa sắc, không lặp lại mình trong cảm xúc thẩm mĩ các thi nhân. Khi ngắm nhìn sông Hương trong âm nhạc và thi ca, Hoàng Phủ Ngọc Tường đã thể hiện được vốn kiến thức uyên bác và một ngòi bút tinh tế, lịch thiệp.

Vẻ đẹp dòng sông Hương qua ba góc nhìn địa lý, lịch sử và văn hóa đã được Hoàng Phủ Ngọc Tường thể hiện một cách rất rõ nét và ấn tượng. Cảm nhận vẻ đẹp dòng sông, ta cũng hiểu hơn về con người nhà văn, một người có vốn hiểu biết sâu rộng, có tình yêu tha thiết với quê hương xứ sở và đặc biệt là ngòi bút tinh tế, tài hoa.

BÌNH LUẬN

Vui lòng nhập bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên của bạn ở đây